Verandering langdurige zorg, verandering zorginkoop

Verschillende wetten, verschillende zorginkopers

Cliëntenraden in de gehandicaptenzorg hebben vooral te maken met het zorgkantoor (AWBZ), niet met de zorgverzekeraar (Zvw). Het zorgkantoor is een uitvoeringsorganisatie, gemanaged door de regionaal grootste zorgverzekeraar. Een zorgverzekeraar koopt Zvw-zorg in namens de eigen verzekerden.

Er zijn verschillen tussen de zorginkoop in de AWBZ-gefinancierde gehandicaptenzorg en de zorg in bijvoorbeeld de Zvw-gefinancierde ziekenhuissector. In tegenstelling tot de zorginkoop door een zorgverzekeraar is de onderhandelingsruimte van een zorgkantoor beperkt. Het zorgkantoor beslist over de besteding van het AWBZ-budget in de eigen regio. De hoogte van dit budget wordt landelijk vastgesteld.

Verandering zorginkoop, verandering medezeggenschap

De onderhandelingsruimte voor zorgaanbieders en inkopers verschilt per wet. En daarmee ook de mogelijkheden voor cliëntenraden om advies over kwaliteitsverbetering en zorginkoop te geven.

Zorginkoop door zorgkantoren - AWBZ

Tot 2012 waren zorgkantoren gebonden aan een contracteerplicht voor de intramurale zorg. Zorgkantoren waren verplicht om overeenkomsten te sluiten met alle wettelijk toegelaten zorgaanbieders. Contractonderhandelingen en productieafspraken werden veelal gebaseerd op geleverde zorg in voorgaande jaren. De onderhandelingsruimte was daardoor beperkt. Door opheffing van de contracteerplicht is de onderhandelingspositie van het zorgkantoor versterkt en zijn de onderhandelingen verhard.

Zorgkantoren lopen vooruit op de invoering van de nieuwe wetten in 2015 en kopen minder verblijfszorg in. Dat heeft consequenties voor nieuwe én bestaande cliënten. Aanbieders geven aan dat zorgkantoren onvoldoende verblijfszorg inkopen om de huidige cliënten zorg te kunnen bieden of te huisvesten. Door het verdwijnen van locaties, zijn cliënten genoodzaakt te verhuizen. De onderhandelingsruimte voor zorgaanbieder en cliëntenraad is momenteel beperkt.

Andere wetten, nieuwe zorginkopers


Door de hervorming van de langdurige (gehandicapten)zorg zijn gemeenten en zorgverzekeraars in beeld als nieuwe gesprekspartners in de zorginkoop.

Zorginkoop door zorgverzekeraars - Zorgverzekeringswet (Zvw)

De onderhandelingen tussen zorgaanbieder en zorgverzekeraar kunnen er hard aan toe gaan. Steeds meer zorgverzekeraars kiezen ervoor om niet alle aanbieders voor alle behandelingen te contracteren. Ze contracteren dan alleen die aanbieders waar de beste zorg wordt geleverd.

Selectieve inkoop door verzekeraars in de Zvw

Een zorgverzekeraar heeft de vrijheid om een selectie te maken met welke zorgverleners en zorginstellingen hij een contract aan gaat of niet. De verzekeraar kan weigeren om afspraken te maken met zorginstellingen die niet voldoen aan kwaliteitseisen (selectieve zorginkoop).
Daarnaast heeft de zorgverzekeraar de mogelijkheid om in de zorginkoop te differentiëren. Instellingen of zorgverleners die een bepaalde kwaliteit kunnen garanderen, kunnen daarmee in aanmerking komen voor een hogere vergoeding (gedifferentieerde zorginkoop).

Voor verzekerden is het belangrijk om te kunnen zien welke zorgaanbieders wel of niet gecontracteerd zijn door de zorgverzekeraar. Je kunt wel naar een zorgaanbieder gaan die niet gecontracteerd is door jouw zorgverzekeraar, maar dan loop je de kans dat je zelf moet bijbetalen.
Een zorgverzekeraar heeft een zorgplicht op grond van de Zorgverzekeringswet. Dit betekent dat de zorgverzekeraar wel selectief kan inkopen, maar hij heeft de plicht om voldoende zorg in te kopen voor verzekerden. Deze zorgplicht geldt alleen voor zorg uit het basispakket. Voor het aanvullend pakket gelden andere regels.

Meer weten over zorginkoop door zorgverzekeraars en de rol van patiëntenorganisaties? 
Kijk op www.programmakwaliteitinzicht.nl of download pdf: Handleiding KIZ beïnvloeding zorginkoop (inkoop op basis van Zorgverzekeringswet

Zorginkoop door gemeenten (Wmo, Jeugdwet)

In het wetsvoorstel Wmo 2015 worden gemeenten geheel verantwoordelijk voor de ondersteuning, begeleiding en verzorging van mensen met een beperking die thuis wonen. Er zijn enkele belangrijke verschillen tussen gemeente en zorgkantoor bij het inkopen van zorg:

  • Zeker in vergelijking met de huidige zorgkantoren krijgen gemeenten een grotere beleidsvrijheid in de uitvoering van de Wmo. Zorgkantoren kunnen weliswaar hun eigen beleid hanteren rond het contracteren, maar ze zijn daarbij gehouden aan landelijke regels en het beleid van bijvoorbeeld Zorgverzekeraars Nederland. Gemeenten zijn grotendeels vrij om eigen regels te stellen.
  • Besparingen op de zorginkoop leveren een gemeente direct extra financiële ruimte op die de gemeente naar wens kan inzetten. Zorgkantoren hebben maar een beperkte prikkel om kosten te besparen.
  • De uitgangspunten van zorgkantoor en gemeente verschillen. Zorgkantoren gaan uit van verzekerde rechten uit de AWBZ. Deze zijn vrij duidelijk in regels vastgelegd. Gemeenten hanteren het compensatiebeginsel, waarbij de burger gecompenseerd wordt voor beperkingen, zodat hij (weer) aan het maatschappelijk verkeer kan deelnemen.
  • Een aandachtspunt is ook het omgaan met het vastgoed van de zorgaanbieder. Zorgkantoren bekostigen nu nog vastgoed en zorg, maar bij gemeenten is dit niet vanzelfsprekend. Gemeenten hebben eigen vastgoed en zullen dit zo efficiënt mogelijk willen gebruiken.
  • Tenslotte is het belangrijk te beseffen dat gemeenten nog geen ervaring hebben met het inkopen van begeleiding en persoonlijke verzorging. Zorgkantoren hebben deze expertise al ontwikkeld.


Meer weten over zorginkoop door gemeenten en de rol van Wmo-raden, cliëntenraden en belangenbehartigers? Kijk op www.aandachtvooriedereen.nl of download pdf Inkoop en kwaliteit in de Wmo, aandachtspunten en praktische tips, AVI Toolkit 5.